Virtualisering van trainingen en onderwijs

Wat komt er bij kijken?
Waar moet je rekening mee houden?Mogelijkheden & beperkingen

Waar moet je rekening mee houden?

Online Doceren

Door de komst van ICT zijn een fysieke ruimte en afstand geen probleem meer. De student of leerling is niet langer alleen aangewezen op schriftelijk materiaal. Hij kan door middel van een video gesprek, discussiegroepen, sociale media en de virtuele klas direct contact hebben met de docent, de medeleerlingen en de onderwijsinstelling. Maar wat betekent dat voor de rol van de docent?

De techniek van het doceren op afstand. Wat betekent doceren op afstand precies? Wat wordt verwacht van docenten? Wat is anders dan in contactonderwijs? Wat moet je wel doen en wat moet je zeker niet doen? Een aantal belangrijke elementen hebben we voor u op een rij gezet.

Mensen onthouden:

%

lezen

%

horen

%

zien

%

horen en zien

%

met anderen bespreken

%

evalueren en nabespreken

%

aan anderen uitleggen

Beheers niet alleen de stof

Volledige beheersing van de stof is (net als bij contactonderwijs) essentieel, hier houdt het echter niet op. Een goede keuze en beheersing van online gereedschappen ter ondersteuning van de training of workshop is een vereiste. Indien techniek niet helemaal ‘jouw ding is’, of indien je je echt alleen maar bezig wilt houden met de inhoud, laat iemand anders optreden als ‘co-moderator’. Bij (interactieve) online bijeenkomsten van 20 deelnemers of meer is het sowieso te adviseren om met meerdere moderatoren samen te werken.

(co)moderator: gesprekleider in het algemeen, bijvoorbeeld een docent, trainer of voorzitter.

Doe wat bij je past

Wees je bewust van je kwaliteiten en maak daar dankbaar gebruik van. Een flitsende opening waarmee je de deelnemers direct actief betrekt? Of een introductie waarin je de tijd neemt jezelf als trainer en als persoon voor te stellen? Het één is niet effectiever dan het ander, zolang je maar doet wat bij je past. Maak in alle gevallen gebruik van de gereedschappen die beschikbaar zijn.

Dit geldt voor de hele training: van je opstelling in een groep tot en met de keuze van werkvormen die je wilt inzetten. Indien je de sprankelende interactieve werkvormen (nog) niet helemaal onder controle hebt, vraag dan een collega om je te helpen. Wat uiteindelijk telt is authenticiteit. Doe je je anders voor dan dat je werkelijk bent, dan prikken cursusdeelnemers daar onmiddellijk doorheen.

Wees creatief met de beschikbare gereedschappen

Wees je bewust van de beperkingen, maar ook van de mogelijkheden en maak daar gebruik van. Er gaat niets boven persoonlijk contact, maar online contact biedt veel kansen. De uitdaging zit hem in het bedenken van oplossingen, gebruikmakend van de beschikbare hulpmiddelen. Fysieke aanwezigheid is niet meer per se noodzakelijk, ondanks het feit dat de behoefte aan communiceren vaak verder gaat dan het krijgen van een online presentatie en het stellen van een vraag via een tekstbericht.

Activerende werkvormen

Alleen presenteren is niet voldoende, het is effectiever, sterker nog, het is noodzakelijk deelnemers te laten ervaren wat ze wél en niet kunnen. (Inter)actie maakt trainingen leuker en prikkelender en daarnaast zorg je ervoor dat deelnemers niet afdwalen of tussentijds andere dingen gaan doen. Bovendien is interactie dé manier om ‘zicht te hebben’ op de deelnemers.

Didactische werk,- en instructievormen die erg goed online werken zijn onder andere het tonen van (korte) video filmpjes ter ondersteuning van de materie, enquêtes en quizzen. Door bijvoorbeeld scores bij te houden maak je het nog interactiever en leuker. Tenzij er gebruik wordt gemaakt van hoge kwaliteit live video, werkt het goed om continu mondeling aan te geven welke handeling je doet zodat de deelnemers op die manier voor zichzelf een beeld vormen. Voordat er naar de volgende slide, onderwerp of activiteit wordt gegaan, vraag om een ‘duim omhoog’ om deelnemers continue te betrekken en bovendien te controleren of iedereen nog ‘bij de les is’.

Mogelijkheden & beperkingen

Ondanks het feit dat er veel overlap bestaat op het gebied van functionaliteit, heeft elk product of dienst zo zijn eigen kenmerken. Sommige functies zijn wellicht alleen beschikbaar bij specifieke oplossingen.

Enkele voorbeelden zijn:

Mogelijkheden

Enquêtes

Nagenoeg elke online tool heeft wel een vragen module geïntegreerd. Mocht dit niet zo zijn dan zijn er legio gratis online tools die hierin kunnen voorzien.

Versturen van tekstberichten

Vaak zijn ook tekstbericht functies geïntegreerd om naar elkaar of naar de groep een bericht te sturen. Bij sommige applicaties zijn er complete Q&A (vraag en antwoord) beschikbaar.

Opname mogelijkheden

Zowel voor de student, leerling of medewerker, maar ook voor de docent/trainer is de opname functie een zeer waardevol hulpmiddel. Opnames kunnen achteraf beschikbaar worden gemaakt.

Opnames maken en afspelen binnen de sessie

Voor het geven van presentaties, het houden van een verkoopgesprek en bijvoorbeeld het leren van een vreemde taal, bieden sommige applicaties de mogelijkheid om binnen de applicatie opnames te maken en deze vervolgens weer af te spelen. Studenten kunnen bijvoorbeeld ook in hun eigen omgeving werkzaamheden voorbereiden om deze vervolgens met een trainer of coach te bespreken.

Opsplitsen in werkgroepen

Beginnen in een grote groep en vervolgens opsplitsen in discussie en/of werkgroepen, ook online is dat tegenwoordig mogelijk.

Beperkingen

Een videoverbinding bij een grote groep

Zodra je met een grotere groep, die zich allemaal op verschillende locaties bevinden, gebruikt wilt maken van video, dan is het hebben van (over)zicht op de hele groep vrijwel onmogelijk.

Technologie

Er zijn zeer veel technische componenten die invloed hebben op de kwaliteit van de verbinding (de persoon achter de betreffende PC is helaas vaak echter het grootste probleem).

Fysiek contact

Veel situaties kunnen virtueel worden gesimuleerd, echt fysiek contact is niet mogelijk.